اهداف : باتوجه به برنامه درسی ملی وتحولات بنیادین آنها بر
اساس روش فعال فعالیت هاي گروهی واستفاده از آموزش
الکترونیکی می توان اهداف طراحی سوالات مفهومی واستاندارد
رادر چندین محور به صورت زیر مشخص کرد :
-1 به دلیل تغییر در شیوه گزینش دانشجو در دانشگاهها و حذف
کنکور در سنوات آینده، بهتر است سوالات مفهومی جایگزین سوالات رویه اي شوند تا شناسایی استعداد ها بهتر صورت گیرد .
-2 ایجاد رقابت وهماهنگی در معلمان ودبیران براي طراحی سوالات مفهومی که با شیوه هاي نوین یاددهی – یادگیري و فعالیتهاي  گروهی انطباق کامل دارد .
-3 نظر به برنامه درسی ملی ، تحول بنیادین وتغییر محتواي کتب درسی تغییر نگرش و رویه در طراحی سوالات ضروري است .
-4 طراحی سوالات بر اساس معیارهاي مفهومی واستانداردبه یقین
زمینه ساز تغییر در نگرش ونحوه یادگیري است .
-5 طراحی سوالات مفهومی و استاندراد خود عاملی در جهت تقویت
خلاقیت و نوآوري دانش آموزان خواهد بود .
-6 بخاطر تاثیر سوابق تحصیلی در ورود دانش آموزان به دانشگاه طراحی سوالات مفهومی و استاندارد ضروري می باشد .
-7 با توجه به رویکرد مفهومی بودن سوالات نهایی طراحی سوالات بر این مبنا براي کمک به دانش آموزان امري ضروري است .
تعریف سوالات مفهومی واستاندارد
ارائه دادن یک تعریف جامع از سوال مفهومی بدون توجه به شیوه هاي نوین آموزش که عبارتند از : روش هاي فعال ، فعالیت گروهی وآموزش الکترونیکی امکان پذیر نیست بلکه معلم با طرح یک مسئله که بر گرفته از زندگی طبیعی است ( ورودي روش فعال ) به عنوان یک راهنما دانش آموزان را به فکر کردن در مورد مسئله طرح شده تشویق می کند .( تحریک انگیزه ) سپس معلم با ایجاد یک محیط تعاملی راه حل هاي مطرح شده را مدیریت کرده ( فازهاي متوالی ) ونتیجه بدست آمده را بین دانش آموزان باز گو می کند ( وحدت شخصیت ) بدین ترتیب روند آموزش ادامه می یابد و مفهوم مورد نظر به دانش آموزان القا می شود . از این رو معلم می تواند آموزش همگرا داشته باشد یعنی مفهوم ونقطه پایانی براي معلم مشخص بوده وبا مدیریت مناسب دانش آموزان را به نقطه مطلوب برساند
یا اینکه آنها را هدایت کرده تا به دیدگاههاي متفاوتی در مورد مفهوم مورد نظر برسند .
بنابراین به سوالاتی ، سوالات مفهومی گفته می شود که با چالش کشاندن مفاهیم آموزش داده شده بطور فعال به دیدگاههاي متفاوتی از آن مفهوم برسد . به عبارت دیگر سوال مفهومی باید بتواند مفهوم آموزش داده شده توسط معلم را که به صورت همگرا است را به دیدگاههاي واگرا تغییر رفتار دهد . به طور کلی در سوالات مفهومی سطوح بالاي حیطه شناختی مطرح است . انتظار می رود روند طراحی سوالات امتحانی نیز باید منطبق با رویکرد آموزشی ؛ تغییر کند . به عبارت دیگر سوالات امتحانی نیز باید به صورتی باشد که دانش آموز در حل آن از تجربه شخصی که در کلاس درس بدست آورده ؛استفاده کند .
طبعا طراحی سوالات مفهومی و استاندارد بدون ارائه بخشی از حل آن ( راهنمایی ) براي ایجاد انگیزه در دانش آموزان و تمایل به ادامه حل سوال ؛امکان ناپذیر است . زیرا ترغیب دانش آموز به حل رویکردهاي مورد هدف در تالیف کتب جدید آموزشی است .
معیارها وملاك هاي ارزیا بی سوالات :
راهنماي سوالات مفهومی و استاندارد
وقتی می خواهید امتحان بگیرید به چه فکر می کنید؟
آیا این امتحان داراي روایی و پایایی است؟
آیا این امتحان قابل اجرا است؟
براي بالا بردن روایی و پایایی امتحان چه باید کرد؟
براي قابل اجرا شدن یک امتحان چه پیشنهادي دارید؟
نکات قابل توجه براي افزایش روایی امتحان :
- جدول مشخصات امتحان تهیه شود .
- از انواع سوالات استفاده شود .
- سوالات ، تمام سطوح یادگیري را اندازه بگیرد .
- نمونه سوالات ما نمونه جامعی از تمام سوالات ممکن باشد .
عوامل موثر در پایایی امتحان :
عوامل بیرونی :
- خصوصیات دانش آموز مانند بیماري ، اضطراب و ...
- محیط فیزیکی مانند : گرما و سرما، محل مناسب نشستن ، سوز ، سر و صدا و ...
- نحوه اجرا : به صورت مناسب اجرا شود در زمان مناسب در مورد اجراي آن مثلا این که چقدر زمان دارند ، چگونه اجرا کنند، پاسخنامه دارد یا خیر و راهنمایی لازم داده شود و در زمان خستگی دانش آموزان اجرا نشود .
عوامل درونی :
- آسان و دشواري سوال : وقتی سوالات خیلی سخت ویا خیلی آسان باشند بین افرادي که یاد دارند و افرادي که یاد ندارند تفاوت قائل نمی شود .
- تعداد سوالات : هر چه تعداد سوالات بیشتر باشد پایایی امتحان بیشتر است و محتواي بیشتري را اندازه می گیرد به شرطی که آنقدر زیاد نباشد که دانش آموزان به دلیل خستگی به بعضی از سوالات پاسخ ندهند .
براي تهیه جدول مشخصات امتحان باید مراحل زیر را طی کنیم :
-1 فهرست کردن تمام اهداف رفتاري .
 
-2 قرار دادن محتواي درسی در مقابل اهداف رفتاري
 .
-3 مشخص کردن سطوح یادگیري هر یک از اهداف رفتاري
.
مانند جدول زیر :
ردیف اهداف رفتاري محتوا سطح یادگیري نوع سوال دانش اموزان در پایان این درس باید بتوانند :
جمعیت هاي جغرافیایی را روي نقشه نشان دهد . جهت یابی
درك و فهم  کوتاه پاسخ
انواع سوالات :
تولید پاسخ)ذهنی( -1 انشایی)گسترده : پاسخ ، محدود پاسخ 2 ) : کوتاه پاسخ گزینش پاسخ - )عینی(: 1 صحیح و غلط) صحیح – غلط ، بله – نه ، اصلاحی ، خوشه ای( 2 - چندگزینه اي)تنها گزینه درست ، بهترین گزینه ، گزینه منفی ) جورکردنی ( ساده، نقشه اي ،رده بندي(.
سوالات تولید پاسخ )ذهنی(:
در این نوع سوالات دانش آموز خودش پاسخ سوال را تولید می کند وبخاطر تاثیر ذهنی مصحح در نمره گذاري ، ذهنی می گوییم . انواع سوالات تولید پاسخ :
-1 تشریحی : سوالات بسیار مفهومی هستند که سطوح بالاي یادگیري
مثلا کاربرد،تحلیل ،ترکیب و ارزشیابی را اندازه می گیرند
)ازاین سوالات باید به صورت محدود استفاده گردد(.
 
مثال -1 نقش پرفشار سیبري بر آب و هواي ایران را توضیح دهید؟
-2 کشت گذرا یا نوبتی را توضیح دهیذ؟
سوالات گسترده پاسخ از نظر مقدار نوشتن محدودیتی ندارند اما در سوالات محدود پاسخ از نظر مقدار و زمان محدودیت دارند و این محدودیت مربوط به حجم مطلب و زمان پاسخگویی است نه بخش خاصی از مطلب . مثال : نقش ناهمواریها را در زندگی خود در 4 خط بنویسید؟
مزایا :
-1 تهیه آن آسان است .
-2 سطوح بالاي یادگیري را می سنجد .
-3 این نوع سوالات بهترین نوع سوالات در سنجش پروراندن جواب
هستند .
-4 در نحوه مطالعه دانش آموزان تاثیر مثبت دارد .
گره گاه ها :
-1 نمونه کوچکی از محتوا را می سنجد .
-2 تصحیح آنها بسیار وقت است و با دقت و به طور عینی انجام می
گیرد .
قواعد تهیه سوالات تشریحی :
-1 با رسم جدول مشخصات امتحان آن درس ، دقت نمائید تا سوالها به طور مستقیم با اهداف آموزشی مرتبط باشد .
-2 سوالهاي انشایی را براي اهدافی محدود کنید که با سایر انواع آزمونها به خوبی قابل اندازه گیري نیستند .
-3 صورت سوالها را با عبارات و کلمات روشن و واضح بنویسید .
-4 تا حد امکان از سوالهاي تازه و موقعیتهاي جدید استفاده
کنید .
-5 به آزمون شوندگان حق انتخاب چند سوال از میان تعداد سوال را ندهید .
-6 عواملی را که در ارزشیابی آزمونهاي تشریحی دخالت خواهید
داد از پیش تعیین کنید و آنها رابه اطلاع آزمون شوندگان
برسانید .
قواعد تصحیح :
برخلاف آزمونهاي عینی در آزمونهاي تشریحی بخش اعظم اندازه
گیري توانایی مورد سنجش به شخصی که پاسخ سوال را می خواند و نمره می دهد وابسته است . بنابراین دقت در روش اندازه گیري آزمونهاي تشریحی به مقدار زیاد به نحوه ي تصحیح برگه هاي امتحانی و دقت عمل مصححان وابسته است .
نکات پیشنهادي براي کیفیت نمره گذاري آزمونهاي تشریحی :
-1 پاسخ سوالهارا تنها بر اساس هدفی که در سوال گنجانیده شده است تصحیح کنید .
-2 با نوشتن یک پاسخ نمونه یا الگو براي هر سوال به عنوان کلید از دخالت عوامل نامربوط جلوگیري کنید .
-3 پاسخ را سوال به سوال تصحیح کنید نه ورقه به ورقه .
-4 هنگام تصحیح اوراق از شناسایی نام صاحبان انها خودداري
کنید .
-5 بر روي برگه هاي آزمون اشتباهات دانش آموزان را تصحیح و
اظهار نظر خود را بنویسید .
آزمونهاي کوتاه پاسخ :
این نوع آزمونها از مجموعه اي از سوالهاي مختصرکه غالبا براي سنجش اهداف اموزشی سطح پایین طرح می گردد، تشکیل شده است . سوالهاي آزمون کوتاه پاسخ از آزمون شونده می خواهد تا کلمه ، عبارت، جمله ، عدد یا علامتی را در پاسخ به یک سوال یا تکمیل یک جمله بنویسد .
انواع آزمونهاي کوته پاسخ عبارتند از :
-1 پرسشی : مثال ؛ واحد را تعریف کنید؟
-2 کامل کردنی : مثال ؛ بزرگترین دریاچه دنیا .................. می باشد .
مرتفع ترین قله ............ می باشد .
-3 تداعی : مثال ؛ بعد از نام هر استان مرکز آن را بنویسید .
خوزستان ( ) خراسان شمالی ( )
مزایا :
-1 اجراي آنها آسان است .
-2 نسبت به آزمون هاي عینی ، تقلب را کاهش می دهد و اطلاعات
تشخیصی بیشتري را در اختیار معلمان می گذارد .
-3 حدس زدن کورکورانه وجود ندارد .
گره گاه ها :
-1 براي سنجش اهداف سطح پایین مناسب هستند .
-2 تصحیح و نمره گذاري پاسخهاي این آزمونها به دقت و سرعت
آزمونهاي عینی نیست .
قواعد تهیه سوالات کوتاه پاسخ :
-1 براي آزمون خود جدول مشخصات امتحان تهیه کنید .
-2 هر سوال باید موضوع مهمی را شامل شود .
-3 صورت سوال را به صورت کاملا روشن بنویسید به گونه اي که به پاسخ مشخص و معینی نیاز داشته باشد .
-4 در سوالهایی که پاسخهاي آنها اعداد هستند واحد مقیاس و
میزان دقتی را که در محاسبات باید دقت شود ، مشخص کنید .
-5 سوال را از روي مطالب عینا نقل نکنید .
-6 در سوالهاي کوتاه پاسخ ، کامل کردنی تنها عبارات و کلمات مهم را حذف کنید .
-7 در سوالهاي کامل کردنی تعداد زیاد جاي خالی منظور نکنید .
-8 جاي خالی سوالهاي کامل کردنی را تا آنجا که ممکن است در قسمت پایانی قرار دهید .
-9 تا حد امکان به جاي سوالات کامل کردنی از سوالهاي برشی
استفاده کنید .
-10 در سوالهاي کامل کردنی از کاربرد اشارات دستوري و موارد دیگري که جواب سوال را مشخص می کند خودداري کنید .
قواعد تهیه سوالات عددي :
-1 تا حد امکان از اعداد ساده استفاده کنید .
-2 تا حد امکان مسائلی را مطرح کنید که داراي جواب هستند .
-3 میزان دقت مورد انتظار را تعیین کنید .
-4 اگر لازم است آزمون شوندگان در پاسخ خود واحد اندازه گیري را نشان دهند این مطلب را به اطلاع آنان برسانید .
-5 در صورت امکان مسائل پیچیده و چند مرحله اي به تعداد مسئله یک مرحله اي و ساده تقسیم کنید .
-6 تا آنجا که امکان دارد مسائل عددي را به زبان ساده و به طور مختصر بیان کنید .
آزمونهاي عینی :
آزمونهایی هستند که در انها هم سوال و هم جواب در اختیار آزمون شوندگان قرار داده می شوند و آزمون شوندگان درباره جوابهاي داده شده ،
تصمیمهایی می گیرند یا اعمالی را انجام می دهند . این آزمونها از سه دسته اصلی صحیح – غلط ، جورکردنی و چند گزینه اي تشکیل
می شوند . اگر معلم بخواهد توانایی بازخوانی دانش آموزان را بسنجد حتما باید از آزمونهاي تشریحی و کوتاه پاسخ استفاده
کند .
آزمونهاي صحیح – غلط :
در این نوع آزمونها تعدادي سوال یا جمله در اختیار آزمون
شوندگان گذاشته می شود و او صحیح یا غلط بودن آنها را تعیین می کند .
انواع صحیح – غلط :
-1 نوع صحیح – غلط : در این نوع سوال یک جمله خبري،یک محاسبه
عددي،یا یک معادله در اختیار ازمون شونده گذاشته می شود و از او خواسته می شود درستی یا نادرستی آن را تشخیص دهد .
مثال : به اقدامات انسانی که منجر به کاهش بیابان می شود،
بیابان زدایی می گویند . صحیح غلط
-2 بله – نه : در این نوع سوال یک جمله پرسشی در اختیار آزمون
شونده گذاشته می شود و او باید جواب بله یا نه را مشخص
کند . مثال : آیا ایران در نوار بیابانی جهان واقع شده است؟ بله نه
-3 نوع اصلاحی :
در این نوع سوال به آزمون شونده جمله اي داده می شود که در آن غلطی وجود دارد و او باید غلط را تشخیص دهد، آن را خط بزند و درستش را بنویسد . مثال : جملات زیر را بخوانید و ابتدا صحیح یا غلط بودن آن را مشخص کنید و در صورت غلط بودن آن را اصلاح نمایید .
- شغل مردم شمال غربی زاگرس زراعت است .
- جلگه میاندوآب در ناحیه خزري واقع شده است .
- جلگه گیلان توسط رودخانه سفیدرود شکل گرفته است .
-4 نوع خوشه اي : در این نوع سوال تنه سوال به صورت یک جمله
ناتمام نوشته می شود و به دنبال ان تعدادي جواب قرار می گیردکه دراین سوالات هریک از جوابهاي پیشنهادي باید به عنوان صحیح یا غلط مورد قضاوت قرار گیرد . مثال :
- لوزي چهارضلعی است که :
-1 اضلاع آنها با هم مساوي است . ص غ
-2 زوایاي آنها با هم مساوي است . ص غ
-3 قطرهاي آنها باهم برابر است . ص غ
-4 قطرهاي آن بر هم عمودند . ص غ
-5 قطرهاي آن همدیگر ا نصف می کنند . ص غ
- در شکل گیري بیابان هاي ایران :
-1 پرفشار جنب حاره اي نقش دارد . ص غ
-2 جریانات سرد ساحلی نقش دارد . ص غ
-3 موانع کوهستانی نقش دارد . ص غ
-4 بادهاي موسمی نقش دارد . ص غ
مزایا :
-1 سادگی تهیه . 2- عینی بودن تصحیح جوابها . 3- زیادي تعداد آنها در جلسه امتحان .
گره گاه ها :
-1 این آزمونها اغلب براي سنجش اطلاعات جزئی و کم اهمیت به کار می روند .
-2 حدس زدن کورکورانه در آنها خیلی زیاد است .
-3 کاربرد زیاد آنها سبب تاکید بی مورد بر حفظ طوطی وار اطلاعات کم اهمیت می شود .
-4 انها بیشتر براي سنجش اهداف سطح پایین مفیدتر و توانایی
پیچیده سطح بالا را اندازه نمی گیرد .
قواعد تهیه :
-1 سوالها را تا حد امکان ساده ،مختصر و واضح بنویسید .
-2 جمله هایی به کار ببرید که درست یا غلط بودن آنها براي کسانی که موضوع سوال را یاد گرفته اند اشکار باشد .
-3 از کاربرد کلماتی چون همه، بعضی وقتها، غالبا،هرگز،و از
این قبیل پرهیز کنید .
-4 سعی کنید طول سوالهاي صحیح و سوالهاي غلط هم اندازه باشند .
-5 سوالهاي صحیح – غلط را از روي جمله کتاب ننویسید .
-6 سعی کنید هر سوال به یک هدف آموزشی مهم مربوط باشد و از
گنجانیدن مطالب کم اهمیت در سوال بپرهیزید .
آزمونهاي جور کردنی :
از تعدادي سوال تشکیل می شوند که هر یک از آنها شامل دو ستون است یک ستون معرف پرسشها و یک ستون معرف پاسخهاست . وظیفه
آزمون شونده آن است که پاسخها را با پرسشهاي مربوط جور کند .
انواع سوالات جور کردنی :
-1 معمولی 2- نقشه اي 3- رده بندي
-1 در نوع سوالهاي جورکردنی معمولی در یک ستون سوالها و در
ستون دیگر پاسخها قرار دارند و آزمون شونده باید پرسش و
پاسخها را جور کند . مهمترین نکته در این نوع سوال این است که باید تعداد پاسخها بیشتر از تعداد سوالات باشد . مثال : هر یک از
قله هاي زیر مربوط به کدام رشته کوه می باشد، نام آن را جلوي رشته کوه بنویسید .
پدیده مکان
-1 علم کوه ( ) الف – البرز
-2 زردکوه ( ) ب - زاگرس
-3 شاجهان ( ) پ – آلاداغ
-4 اورست ( ) ج - کپه داغ
-2 در نوع سوالات جورکردنی، نقشه ي نقاط مختلفی با شماره یا
حروف مشخص شده اند که در اختیار دانش آموزان گذاشته می شود واز آنان خواسته می شود تا این شماره ها یا حروف را با نام شهرها،
دریاچه ها و رودخانه ها یا مواردي از این قبیل جور کنند یا می توان یک دستگاه برقی را که در آن قسمتهاي مختلف دستگاه شماره گذاري شده اند به دانش آموزان داد و از آنان خواست تا نام قسمتهاي مختلف دستگاه را با شماره هاي داخل شکل ارتباط دهند .
الف : لامپ ( )
ب : پیل ( )
ج : کلید ( )
د : سیم ( )
-3 رده بندي : در این نوع سوالها یک طرح رده بندي )مثلا قسمتهاي جمله،انواع جانوران،دوره هاي تاریخی،انواع گیاهان و... (از دانش آموزان خواسته می شود تا طبق طرح، رده بندي کنند . مثال :
پدیده هاي زیر مربوط به کدام قاره می باشند؟
جنگلهاي آمازون ( ) الف – آسیا
قله کلیمانجارو ( ) ب – آفریقا
رشته کوه هیمالیا ( ) ج - اروپا
مزایا :
سوالات جورکردنی براي آزمون دانش اصطلاحات، تعاریف، تاریخها ، رویدادها و سایر موارد مربوط به روابط ساده بسیارمناسب اند . همچنین براي سنجش یادگیریهایی که به کلمات " چه کسی " ، " چه چیزي " ، " چه زمانی " و " کی " مشخص می شوند مفیدند .
فواید و کاربرد سوالات آزمونهاي جورکردنی :
-1 نمونه نسبتا بزرگی از محتواي درسی و اهداف آموزشی را فراهم می اورد .
-2 تصحیح آنها با عینیت و سهولت امکان پذیر است .
-3 توانایی تشخیص بین امور را به خوبی می سنجد .
گره گاه ها :
-1 باعث حفظ طوطی وار می شود .
-2 پیدا کردن مجموعه اي از پرسشها که به اندازه کافی شبیه هم باشند کاري دشوار است .
قواعد تهیه :
-1 پرسش و پاسخهاي متجانس و همگون انتخاب کنید .
-2 طول فهرست هاي پرسش و پاسخ را کوتاه انتخاب کنید و مطالب کمتري را در هریک از پاسخها قرار دهید .
-3 در راهنماي سوال اطلاعات لازم را درباره نحوه مقایسه و
جورکردن پرسش و پاسخها در اختیار دانش آموزان قرار دهید .
-4 همه پرسش و پاسخهاي یک سوال را در یک صفحه قرار دهید
-5 در صورت امکان فهرست پاسخها را بطور منطقی مرتب کنید .
-6 در فهرست پرسشهاي سوالات جورکردنی از کاربرد جملات نیمه تمام خودداري کنید .
-7 پرسشها را با شماره و پاسخها با حروف مشخص کنید .
-8 هریک از پاسخها باید براي تمام پرسشهاي یک سوال درست جلوه کند .
-9 از نوشتن سوالهایی که پرسشها و پاسخهاي آنها کاملا با هم جور می شوند پرهیز کنید .
آزمونهاي چندگزینه اي :
شامل تعدادي سوال است که هریک از آنها از یک قسمت اصلی و
تعدادي گزینه ( پاسخ ) تشکیل می شود . و آزمون شونده از میان گزینه هاي پیشنهادي گزینه صحیح ( پاسخ سوال ) را انتخاب می کند .
انواع سوالات چند گزینه اي :
-1 تنها گزینه درست 2- بهترین گزینه 3- گزینه منفی
-1 تنها گزینه درست : این نوع سوال ساده ترین نوع سوالات چند
گزینه اي است در این نوع سوالات تنها یکی از گزینه ها درست است و بقیه گزینه ها کاملا غلط هستند .
مثال : کدامیک بزرگترین دریاچه جهان است؟
الف - خزر ب - ویکتوریا ج - بایکال د - می شی گان
-2 نوع بهترین گزینه : در این نوع سوال همه گزینه ها درست هستند اما یکی از انها از همه درست تر یا بهتر است .
مثال : اقشار عشایر متکی بر کدام مورد می باشد .
الف – زراعت ب - دامداري ج - صنایع دستی د - صنایع تبدیلی
-3 گزینه منفی : در این نوع سوال تنه سوال به صورت منفی بیان می شود و همه گزینه ها به جز یکی از آنها درست هستند . مثال : کدامیک از پدیده هاي زیر در ایران واقع نشده است؟
الف – زاگرس ب - البرز ج - مسجدسلیمان د - هندوکش
مزایا :
-1 این نوع آزمونها نسبت به سایر آزمونهاي عینی انعطاف
پذیرترند . انها علاوه بر دانش ،توانایی استدلال، قضاوت و بسیاري از بازده هاي مهم دیگر یادگیري را می سنجد .
-2 با استفاده از سوالات چندگزینه اي می توان در یک زمان محدود تعداد زیادي از اهداف آموزشی و بخش مهمی از محتواي درس را اندازه گیري کرد .
-3 نسبت به آزمونهاي صحیح – غلط کمتر امکان حدس زدن کورکورانه به ازمون شونده می دهد .
-4 پاسخها به سادگی و با عینیت کامل قابل تصحیح هستند .
-5 اگر گزینه هاي انحرافی این آزمونها با توجه به اشتباهات و کج فهمی هاي متداول دانش اموزان تهیه شوند منبع بسیار مناسبی براي تشخیص مشکلات دانش آموزان خواهد بود .
گره گاه ها :
-1 ساختن این نوع آزمونها بسیار دشوار است .
-2 زمانی که به پاسخهاي غلط نمره منفی داده می شود دانش
آموزانی که خطر می کنند از سایر دانش اموزان نمره بهتر می
گیرند .
-3 دانش آموزان قوي بیش از دانش اموزان معمولی قادر به
پیداکردن اشکالات،پیچیدگی ها،و نظرگاههاي واگرا)غیرمعمولی(
در سوالات، هستند . اما از انجا که تنها یک پاسخ صحیح در سوال وجود دارد بابت این تیز بینی خود نه تنها تشویق نمی شود بلکه با دادن جوابی که مورد نظر طراح سوال نیست ممکن است تنبیه شود .
قواعد تهیه :
-1 هرسوال باید یک موضوع مهم با یک هدف آموزشی را اندازه بگیرد .
-2 بیشتر از یک مسئله یا یک مطلب را در هر سوال قرار ندهید .
-3 سوالات را کاملا روشن و واضح بنویسید .
-4 از تکرار مطالب در گزینه ها خودداري کنید .
-5 مطالب اصلی سوال را به طور کامل در تنه سوال بنویسید .
-6 همه گزینه هاي یک سوال باید متجانس و به موضوع واحدي مربوط باشند .
-7 سوال را طوري بنویسید که پاسخ درست تنها پاسخ درست یا قطعا درست ترین پاسخ باشد .
-8 براي اندازه گیري فرایندهاي پیچیده ذهنی از موقعیتهاي تازه استفاده کنید .
-9 گزینه هاي انحرافی را طوري بنویسید که توجه آزمون شوندگان بی اطلاع از موضوع سوال را به خود جلب کنند .
-10 گزینه هاي هر سوال را طوري بنویسید که از نظر دستوري و جمله بندي به طور درست مکمل متن سوال باشند .
-11 از به کاربردن اشاره هاي دستوري نامربوط و غیره خودداري کنید .
-12 از نوشتن سوالاتی که در آنها در متن سوال منفی و گزینه ها منفی هستند احتراز کنید .
-13 تا حد امکان از به کاربردن عبارتهایی مانند ، همه آنچه در بالا گفته شد ،تمامی موراد فوق و یا هیچکدام و غیره خودداري کنید .
-14 در سوالات منفی کلمات منفی را برجسته کنید .
-15 سوالات را مستقل از یکدیگر بنویسید .
-16 از طرح سوالات گمراه کننده بپرهیزید .
-17 طول گزینه درست را در سوالات مختلف تغییر دهید .
-18 محل گزینه هاي درست را در میان گزینه هاي انحرافی به طور تصادفی انتخاب کنید .
-19 براي هر سوال بین 3 تا 5 گزینه در نظر بگیرید .
اهداف آموزشی :
اهداف آموزشی بسیار متنوع هستند و براي سهولت مطالعه ، آنها را به گونه هاي مختلف طبقه بندي کرده اند که معروفترین طبقه بندي اهداف اموزشی به وسیله گروهی از متخصصان آموزش و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی تهیه شده و به نام بنجامین بلوم که سرپرستی این گروه را برعهده داشته معروف گشته است . اهداف آموزشی ابتدا به سه هدف کلی با نامهاي حوزه شناختی، حوزه عاطفی، حوزه روانی – حرکتی تقسیم بندي شده اند . و هر حوزه داراي طبقه بندي مخصوص به خود است . از آنجا که هدف ما تهیه سوالات مفهومی و استاندارد است از این رو ما به حوزه شناختی می پردازیم .
حوزه ي شناختی :
هدفهایی را شامل می شود که با یادآوري یا بازشناسی ، دانش و رشد توانائیها و مهارتهاي ذهنی سر و کار دارد . این حوزه
مهمترین زمینه ي کار برنامه ریزان درسی و جریان ارزشیابی را تشکیل می دهد . آزمونهاي مورد نیاز براي سنجش هدفهاي این حوزه غالبا به صورت کتبی تهیه و اجرا می شوند .
حوزه شناختی به دو بخش اصلی دانش و توانائیها و مهارتهاي ذهنی تقسیم شده است .
الف - دانش : بنا به تعریف بلوم ، شامل یادآوري امور جزئی و کلی ،یادآوري روشها و فرایندها ، یادآوري الگوها ، ساخت ها و موقعیت ها است . براي مقاصد اندازه گیري ، وضعیت یادآوري تقریبا همان بخاطر آوردن مطالب مناسب است هر چند که در یادآوري ممکن است . مطالب اندکی دستخوش تغییر واقع شوند . با این حال ایجاد تغییر بخش کوچکی از عمل یادآوري را شامل می شود .
ب - توانائیها و مهارتهاي ذهنی ( فرادانش ) :
فعالیت ها و مهارتهاي ذهنی از پنج طبقه تشکیل شده اند ( فهمیدن ، کاربرد ، تجزیه و تحلیل ، ترکیب و ارزشیابی )
اصطلاحات
دانش طبقه بندیها وطبقات - دانش راهها و دانش ملاکها- وسایل برخورد دانش روشها یا روش شناسی باامورجزیی- دانش اصلها وتعمیم ها- دانش امور کلی و انتزاعی- طبقه بندي دانش نظریه ها وساخته
ترجمه- فهمیدن تفسیر- برون یابی- کاربرد یا کاربستن-
تحلیل تحلیل روابط- تحلیل روابط - تحلیل عناصر - ترکیب
تولید یک اثر بی همتا یا منحصر به فرد- تولید یک نقشه
یامجموعه اقدامات پیشنهادي ارزشیابی استنتاج مجموعه اي از روابط انتزاعی - داوري بر اساس شواهد درونی - داوري بر اساس ملاکهاي بیرونی حیطه دانش
الف - دانش امور جزئی :
1 - دانش اصطلاحات : تعریف اصطلاحات علمی وفنی – بیان معنی لغات
تازه درس
-2 دانش واقعیتهاي مشخص : گفتن وقایع مهم تاریخی مربوط به کشور - بیان خواص فیزیکی« اصطلاحات زیر را تعریف کنید : الف - بیابان ب - مخروط افکنه » : مثال
ب - دانش راهها و وسائل برخورداري با امور جزئی :
-1 دانش امور قراردادي : توضیح قواعد - بیان قواعد وقوانین
-2 دانش روالها وتوالیها : توضیح تاثیرات یک عامل برروابط
پدیده ها – بیان تاثیرعوامل بریک عامل
-3 دانش طبقه بندي ها وطبقات : گفتن نقش وهدف یک رشته علمی – بیان اشکال مختلف یک پدیده
-4 دانش ملاکها : بیان ملاکها مورد استفاده درتعیین ارزش یک مورد خاص - بیان ملاکهاي طبقه بندي علوم
-5 دانش روشها یا روش شناسی : نام بردن روشهاي مناسب بررسی
مسائل - بیان روشهاي مورد استفاده دانشمندان براي پاسخ به
سوالهاي که درباره یک موضوع خاص .
ج - دانش امور کلی وانتزاعی یک رشته :
1 - دانش اصلها وتعمیم ها : بیان اصول مهم در یک موضوع – بیان
قوانین علمی یک موضوع
2 - دانش نظریه ها وساختها : بیان اصول ونظریه ها درس - توضیح
نظریه هاي مهم از یک موضوع خاص
حیطه فهمیدن
فهمیدن یعنی درك مطالب که فرد از آن طریق درمی یابد که هدف اصلی مطلب مورد نظر چیست . مرحله بالاتر از دانش است زیرادردانش از فراگیرخواسته می شود مطالبی راکه آموخته بدون دخل وتصرف زیاد درآن به یاد آورد ، اما در این طبقه ، یادگیرنده علاوه بر حفظ ؛ مطالب را باید بفهمد .
« تفاوت جغرافیاي سیاسی وعلم سیاست را باذکر نمونه شرح دهید » : مثال این طبقه شامل سه خرده طبقه می شود :
- ترجمه :
انتقال معنی از شکلی به شکل دیگر، ترجمه از یک سطح انتزاعی به سطحی دیگر، بیان یک مطلب پیچیده به زبان ساده ، ترجمه از یک نمادي به شکل دیگر ، توانایی خواندن علائم مخصوص یک علم ، ترجمه از یک شکل کلامی به شکل دیگر، برگردان مطلب از زبان خارجی به فارسی .
- تفسیر :
توضیح مطالب از طریق معنی کردن با دادن مثالها یا خلاصه آنها ، توانایی تفسیر انواع داده ها ، توانایی درك وبیان اندیشه اصلی یک اثر یا یک مطلب بطور خلاصه  .
« نمودارهاي مربوط به رابطه ي حرارت و ارتفاع در شرایط عادي و وارونگی دما را تفسیر کنید » : مثال
- برون یابی :
بسط دادن اطلاعات وتعمیم نتایج یک تحقیق یا نمونه اي ازیک گروه به کل گروه ،شق دیگربرون یابی ، درون یابی است که شامل پر کردن فواصل موجود در یک رشته اطلاعات است . مثل توانایی تشخیص عواملی که نتایج نادرست دارند .
حیطه کاربستن
عبارت است از توانایی کاربرد اصول علمی فرضیه ها ، قضایا
ودیگر مفاهیم انتزاعی در وضعیت مناسب ، « بکار بستن » یادگیري در سطح بدون اینکه هیچ گونه راه حلی ارائه شود . یعنی استفاده از مطالب انتزاعی )اندیشه هاي کلی، قواعد اجرایی، روشهاي کلی( در موقعیتهاي عینی وعملی . همچنین توانایی استفاده از اصول و قوانین علمی و استفاده از محاسبات ریاضی در موقعیتهاي عملی زندگی این حیطه فراتر از فهمیدن است این حیطه فراتر از فهمیدن است .
حیطه تحلیل
شکستن یک موضوع ومطلب به اجزاءیا عنا صر تشکیل دهنده ي آن به گونه اي که سلسله مراتب اندیشه ها به صورتی روشن داده شود وروابط میان اندیشه هاي بیان نشده مشخص گردد مثال : « ارتباط بین فرسایش خاك در ایران را با میزان مهاجرت روستائیان به شهر تحلیل نمایید » این طبقه از سه خرده طبقه زیر تشکیل می شود :
-1 تحلیل عناصر :
توانایی تشخیص واقعیتها از فرضیه ها ، توانایی تشخیص فرضهاي بیان نشده در یک مطلب خواندنی
-2 تحلیل روابط :
توانایی تشخیص روابط علت ومعلول از سایر روابط ، توانایی
تشخیص بیانات مربوط از بیانات نامربوط دریک بحث
-3 تحلیل روابط سازما نی :
توانایی تشخیص نقطه نظرها یا تعصب هاي نویسنده در بیان یک
واقعه تاریخی ، توانایی تشخیص فنون مورد استفاده در مطالب
ترغیبی
حیطه ترکیب
کنار هم گذاشتن عناصر وبخشها براي ایجاد یک کل یکپارچه وتولیدطرح یا ساختی که قبلا بدین شکل وجود نداشته است . ترکیب همان فعالیتی است که به آفرینندگی یا خلاقیت معروف است .
بررسی کنید چگونه میتوان با توسعه گردشگري، به توسعه اقتصادي در کشور دست یافت ؟ مثال
-1 تولید یک اثر بی همتا یا منحصر به فرد :
توانایی نوشتن مقاله واثر ، توانایی بیان تجارب شخصی به طور موثر
-2 تولید یک نقشه یا یک مجموعه اقدامات پیشنهادي :
توانایی پیشنهادها وطرق جدید در یک موضوع خاص ، توانایی ابداع طرح هاي جدید براي یک مشکل یا موضوع خاص
-3 استنتاج مجموعه اي از روابط انتزاعی :
توانایی تدوین یک نظریه جدید علمی کاربردي، توانایی انجام
اکتشافات ، اصول و قوانین علمی
حیطه ارزشیابی
داوري درباره ي ارزش مطالب وموضوعات براي مقاصد معین .
« : مثال . عوامل موثر در بروز سیلاب حوضه آبخیز اترك را مورد ارزیابی قرار دهید »
این طبقه از دو خرده طبقه زیرتشکیل شده :
براي قضاوت درباره یک اثر « بر حسب معیارهاي درونی » داوري براساس شواهد درونی : توانایی کاربرد ملاکهاي داده شده
2 )( توانایی نشان دادن اشتباهات منطقی یک بحثپس از تهیه جدول دو بعدي تصمیم می گیرید که چند سوال از چه نوعی براي امتحان خوب است تا همه محتوا از سطح و نظر عمق مطلب مورد سنجش قرار گیرد . با توجه به توان دانش آموزان و زمان امتحان پس از این تصمیم گیري سوالات را طوري انتخاب کنید تا هیچ هدفی دور از نظر شما پنهان نماند و از بعضی از اهداف و محتواها زیادتر از اندازه سوال طرح نگردد . سوالات را طوري طرح می کنیم تا همه حیطه شناختی مورد سنجش قرار گیرد و البته باید توجه داشته باشیم که تعداد سوالهایی که سطح دانش و درك و فهم را می سنجد بیش از بقیه سطوح می باشد اما باید حتما از بقیه سطوح هم سوال طرح گردد . بعد از مشخص شدن تعداد و نوع سوالات با توجه به جدول مشخصات و سطوح یادگیري شروع به طراحی سوال کنید و پس از طرح سوال به اندازه کافی نوبت به تنظیم انها می رسد که به چند روش می توان آنها را مرتب کرد . بهترین نوع دسته بندي سوالات این است که سوالات را از صحیح – غلط ، جور کردنی، چندگزینه اي ، کوتاه پاسخ، تشریحی دسته بندي کنیم . و سپس بارم و راهنما یی لازم را براي نحوه پاسخ دادن هر گروه می نویسیم جا براي اطلاعات لازم مانند نام و نام خانوادگی،نام درس،نام معلم، زمان پاسخگویی مشخص کنیم . و سپس به پاکنویسی آن بپردازیم . پس از پاکنویسی آن را به یکی دیگر از همکاران می دهیم تا او نیز نظر خود را درباره آنها بگوید تا اگر اشتباهی و یا نکته اي جامانده است قبل از تکثیر اصلاح گردد
 
 
 دبیرخانه راهبری علوم اجتماعی